Wąglany

Wąglany

Wąglany należące do gminy i parafii Białaczów najprawdopodobniej powstały za czasów króla Kazimierza Wielkiego. Ongiś były własnością Odrowążów i Straszów z Białaczowa- wymienił ich w swoich kronikach sam Jan Długosz.

Wąglany są wsią położoną nad rzeką Wąglanką, która bierze swój początek z kilku źródeł nie mających nazw. Pierwszym oficjalnie wymienionym właścicielem Wąglan w latach 1415-1443 był Jan Czarny Strasz z Białaczowa, po nim jego syn Piotr Strasz herbu Odrowąż- wychowanek Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1443-1464. W akcie z 1484 r. nazywano Wąglany „Wamblena”. Jan Długosz nadmienia, iż znajduje się tam folwark rycerski należący do Strasza herbu Odrowąż.
 W r.1655 w wielkiej bitwie ze Szwedami pod Wąglanami i Straszową Wolą poległo wielu naszych obrońców, którzy najprawdopodobniej spoczywają w zbiorowej mogile w Wąglanach za drugim starym mostem na Wąglance na skraju lasu i drogi z Wąglan do Miedznej Drewnianej. W tym miejscu stoi krzyż żelazny (kiedyś stał tu drewniany).
W XVIII w. Wąglany należały do Stanisława Małachowskiego - wielkiego marszałka Sejmu Czteroletniego, natomiast w XIX do Ludwika Platera, a w Wąglanach funkcjonowały: browar, gorzelnia i rektyfikacja parowa, produkujące paliwo, spirytus, wódkę, alembik.

Wąglany w 1827 r. obejmowały 28 domów i 234 mieszkańców, a w 1881 r. 39 domów i 369 mieszkańców. Jednak rozkwit Węglan jako wsi przemysłowej skończył się z wybuchem I wojny światowej, kiedy to do pobliskiej Wąglanki upuszczono ostatni spirytus, a do dziś po przemyśle pozostały tylko ruiny gorzelni, nieczynny młyn wodny. Również pozostała pamiątka po II wojnie światowej. W bitwie Rosjan z Niemcami z16 na 17 stycznia 1945 r. poległo ok. 60 Rosjan i według różnych źródeł blisko 600 Niemców. Spoczywali z początku na wąglańskiej ziemi, ale zostali ekshumowani i pochowani w mogiłach zbiorowych gdzieś w innych miejscach Polski.
Dzisiejsze Węglany liczą 389 mieszkańców i blisko 140 domów. Nie ma tu szkoły (pozostał tylko pusty drewniany budynek), za to jest działająca prężnie Ochotnicza Straż Pożarna typu "S", znane w świecie Towarzystwo Przyjaciół Węglan oraz istniejący od 2 maja 1948 roku Ludowy Zespół Sportowy, najprawdopodobniej jeden z najstarszych w powiecie opoczyńskim.

Foto galeria Waglany.doc

Informacja wytworzona przez Aleksandra Bolek dnia 10.03.2005
Opublikowana przez Aleksandra Bolek dnia 10.03.2005. Odsłon 1914, Wersja 2drukuj
Wersja : 1 2 
Początek strony